Bali is niet alleen beroemd vanwege zijn stranden, tempels en cultuur. Daarachter heeft het eiland Bali een vrij lange koninkrijksgeschiedenis. Zelfs lang voordat het een van de beroemdste toeristische bestemmingen ter wereld werd, had Bali al een bestuurssysteem, sociaal leven, religie en cultuur die zich ontwikkelden.
De geschiedenis van de koninkrijken op Bali staat ook niet op zichzelf. De ontwikkeling van Bali werd sterk beïnvloed door koninkrijken uit Java, vooral in de Majapahit-periode. Daarna ontstonden er verschillende lokale koninkrijken die de politieke en culturele ontwikkeling van Bali vormgaven tot aan de Nederlandse koloniale periode.
Hieronder volgt de geschiedenis van de koninkrijken op Bali in chronologische volgorde.
Het Begin van de Koninkrijken op Bali
Sporen van koninkrijken op Bali zijn al te vinden vanaf ongeveer de 9e tot de 10e eeuw na Christus. Informatie over deze periode is vooral bekend via oude inscripties die in verschillende gebieden van Bali zijn gevonden.
In die tijd had Bali al een redelijk georganiseerd koninklijk bestuur. Een dynastie die vaak met de vroege periode van Bali wordt geassocieerd is de Warmadewa-dynastie.
De naam Warmadewa komt voor in een aantal inscripties uit Oud-Bali. Een van de beroemde koningen uit deze periode is Sri Kesari Warmadewa, die naar verluidt rond de 10e eeuw regeerde.
Het bestaan van de Warmadewa-dynastie toont aan dat de samenleving van Bali toen al bekend was met het koninkrijkssysteem, bestuursregels, dorpsbeheer en het religieuze leven.
De Periode van Koning Udayana en Gunapriyadharmapatni
Een van de belangrijke periodes in de geschiedenis van Bali vond plaats tijdens de regering van Koning Udayana Warmadewa.
Koning Udayana regeerde samen met zijn vrouw, Gunapriyadharmapatni, ook bekend als Mahendradatta. Zij kwam uit de koninklijke familie van Oost-Java.
Hun huwelijk versterkte de band tussen Bali en Java.
Uit dit paar werden verschillende zonen geboren, van wie er één Airlangga was. Airlangga werd later een van de beroemde koningen op Java en stichtte een koninkrijk dat in Oost-Java was gevestigd.
In de tijd van Udayana werden de culturele, religieuze en politieke banden tussen Bali en Java steeds sterker. De hindoeïstische invloed ontwikkelde zich ook steeds meer in het leven van de Balinese samenleving.
Het Bestuur van Anak Wungsu
Na de periode van Udayana werd Bali geregeerd door verschillende opvolgers van de Warmadewa-dynastie. Een van de bekendere is Anak Wungsu.
Hij regeerde over Bali rond de 11e eeuw.
Tijdens zijn regering ontwikkelde het leven van de Balinese samenleving zich vrij snel. Veel inscripties uit de periode van Anak Wungsu zijn op Bali gevonden.
Deze inscripties geven een beeld van het dorpsleven, het belastingstelsel, religieuze activiteiten, landbouw en de relatie tussen het koninkrijk en de samenleving.
Dit toont aan dat het bestuur van Bali in die tijd al een redelijk geordend administratief systeem had.
Bali voor de Komst van Majapahit
Na de periode van de Warmadewa-dynastie onderging de macht op Bali verschillende veranderingen.
Een van de bekendere figuren uit de periode voor de komst van Majapahit is Sri Astasura Ratna Bumi Banten.
In verschillende historische bronnen wordt hij vaak genoemd als een van de heersers van Bali vóór de Majapahit-expeditie naar het eiland.
In die tijd bevond Majapahit, dat in Oost-Java was gevestigd, zich in een fase van machtsuitbreiding.
Het koninkrijk ontwikkelde zich tot een van de grootste machten in de archipel.
Majapahit Neemt Bali in Bezit
Rond de 14e eeuw begon Majapahit zijn invloed naar Bali uit te breiden.
Tijdens de regering van Hayam Wuruk en mahapatih Gajah Mada voerden de troepen van Majapahit een expeditie naar Bali uit.
Rond het jaar 1343 kwam Bali onder de invloed van Majapahit te staan.
Deze gebeurtenis is een van de belangrijke keerpunten in de geschiedenis van Bali, omdat het grote veranderingen bracht in het politieke systeem, het sociale leven, de cultuur en de religie.
Een aantal edelen, priesters, kunstenaars en mensen uit Java kwam vervolgens naar Bali of kreeg daar een steeds sterkere invloed.
Elementen van de Majapahit-cultuur vermengden zich met de reeds bestaande lokale cultuur.
Deze vermenging werd een van de grondslagen voor de ontwikkeling van de Balinese cultuur die tot op de dag van vandaag voelbaar is.
Het Ontstaan van het Koninkrijk Gelgel
Nadat de invloed van Majapahit sterker werd, ontwikkelde het machtscentrum op Bali zich vervolgens in het gebied Gelgel, dat nu in de regentschap Klungkung ligt.
Het Koninkrijk Gelgel werd een van de meest invloedrijke koninkrijken in de geschiedenis van Bali.
De bloeitijd van Gelgel wordt vaak geassocieerd met de regering van Dalem Waturenggong rond de 16e eeuw.
In deze periode was de invloed van het Koninkrijk Gelgel vrij uitgebreid.
Naast het beheersen van een groot deel van Bali, zou zijn invloed ook reiken tot verschillende gebieden buiten Bali, waaronder Lombok en een deel van de gebieden rond Nusa Tenggara.
De regeringsperiode van Dalem Waturenggong staat ook bekend als een belangrijke periode in de ontwikkeling van kunst, literatuur, religie en cultuur van Bali.
De Rol van Dang Hyang Nirartha
In de periode rond het Koninkrijk Gelgel maakte Bali ook een grote ontwikkeling door in het religieuze leven.
Een van de zeer bekende figuren is Dang Hyang Nirartha, een hindoeïstische priester die van Java kwam.
Hij had een belangrijke invloed op de ontwikkeling van de hindoeïstische leer op Bali.
De naam Dang Hyang Nirartha wordt ook vaak geassocieerd met een aantal beroemde tempels op Bali, waaronder Pura Tanah Lot, Pura Uluwatu en verschillende andere heilige plaatsen.
Zijn aanwezigheid had een grote invloed op de ontwikkeling van religieuze en spirituele tradities van de Balinese samenleving.
Het Koninkrijk Gelgel Begint te Verzwakken
Na een bloeitijd begon de macht van het Koninkrijk Gelgel langzaam te verzwakken.
Politieke rivaliteit en interne conflicten zorgden ervoor dat het bestuurscentrum uiteindelijk van Gelgel naar Klungkung verschoof.
Van hieruit ontstond vervolgens het Koninkrijk Klungkung, dat een van de belangrijke politieke centra op Bali werd.
Anders dan in de Gelgel-periode was de macht van Bali toen echter steeds meer verdeeld.
Een aantal gebieden begon zich tot een eigen koninkrijk te ontwikkelen.
Het Ontstaan van Veel Koninkrijken op Bali
Rond de 17e tot de 19e eeuw stond Bali niet langer volledig onder één groot koninkrijk.
In plaats daarvan ontstonden er verschillende koninkrijken met elk hun eigen gebied en bestuur.
Enkele bekende koninkrijken op Bali in die tijd waren onder andere:
- Koninkrijk Klungkung
- Koninkrijk Badung
- Koninkrijk Mengwi
- Koninkrijk Gianyar
- Koninkrijk Karangasem
- Koninkrijk Bangli
- Koninkrijk Tabanan
- Koninkrijk Buleleng
De betrekkingen tussen de koninkrijken waren niet altijd vreedzaam.
Soms was er samenwerking, maar op andere momenten ontstonden er ook rivaliteit en conflicten om gebiedsuitbreiding of politieke invloed.
Desondanks speelden deze koninkrijken ook een grote rol in de ontwikkeling van de Balinese cultuur.
Veel tempels, puri’s, tradities, danskunsten, gamelan en literaire werken ontwikkelden zich met steun van koninklijke families.
Het Koninkrijk Karangasem en zijn Invloed op Lombok
Een van de Balinese koninkrijken met vrij grote invloed was het Koninkrijk Karangasem.
Dit koninkrijk lag in het oostelijke deel van Bali.
In zijn ontwikkelingsperiode wist Karangasem zijn invloed uit te breiden tot het eiland Lombok.
De Balinese invloed op Lombok liet vervolgens verschillende culturele sporen na die tot op de dag van vandaag te vinden zijn, vooral in de gemeenschap van Balinezen die daar woont.
De relatie tussen Bali en Lombok in de koninkrijksperiode vormt ook een belangrijk onderdeel van de politieke geschiedenis van de regio.
De Komst van de Nederlanders naar Bali
Aan het begin van de 19e eeuw begon de Nederlandse koloniale regering steeds actiever haar macht in de archipel uit te breiden, waaronder naar Bali.
Het proces van de Nederlandse machtsovername op Bali verliep echter niet in één keer.
Nederland moest weerstand bieden aan verschillende Balinese koninkrijken.
Een van de grote conflicten vond plaats in het noordelijke deel van Bali, vooral tegen het Koninkrijk Buleleng.
Nederland voerde verschillende militaire expedities naar Bali uit voordat het er uiteindelijk in slaagde zijn controle uit te breiden.
Puputan Badung 1906
Een van de beroemdste gebeurtenissen in de geschiedenis van Bali is de Puputan Badung in het jaar 1906.
Puputan kan worden begrepen als een vorm van verzet tot het uiterste.
Toen de Nederlandse troepen het gebied van Badung binnentrokken, koos de koninklijke familie samen met haar volgelingen ervoor om de koloniale troepen rechtstreeks het hoofd te bieden.
Deze gebeurtenis eiste veel slachtoffers en werd een van de symbolen van het verzet van de Balinese samenleving tegen het kolonialisme.
Tegenwoordig wordt de Puputan Badung onder andere herdacht via het Lapangan Puputan Badung in Denpasar.
Puputan Klungkung 1908
Twee jaar na de Puputan Badung vond er een andere grote gebeurtenis plaats in Klungkung.
In het jaar 1908 stonden Nederlandse troepen tegenover het Koninkrijk Klungkung.
Deze gebeurtenis staat bekend als de Puputan Klungkung.
Na deze gebeurtenis kwam de politieke macht van de Balinese koninkrijken steeds meer onder controle van het Nederlandse koloniale bestuur.
Hoewel het koninkrijkssysteem niet langer de politieke macht had zoals voorheen, bleef de puri-familie een belangrijke rol spelen in het sociale en culturele leven van de Balinese samenleving.
Erfgoed van de Balinese Koninkrijken dat Nog Te Zien Is
Hoewel de koninkrijksperiode al lang voorbij is, zijn de overblijfselen ervan nog steeds gemakkelijk te vinden wanneer men Bali bezoekt.
Een van de meest duidelijke is het bestaan van puri, dat wil zeggen het wooncomplex van de koninklijke familie.
Sommige puri’s worden zelfs nog steeds gebruikt door nazaten van de koninklijke familie.
Naast puri’s is het koninklijke erfgoed ook te vinden in tempels, danskunsten, gamelan, traditionele ceremonies, systemen van maatschappelijke organisatie en traditionele literaire werken.
Plaatsen zoals Kerta Gosa in Klungkung, Puri Agung Karangasem en verschillende puri’s in Ubud, Gianyar, Mengwi en andere gebieden herinneren eraan dat Bali een lange politieke en culturele geschiedenis heeft.
Conclusie
De geschiedenis van de koninkrijken op Bali duurde honderden jaren en kende veel veranderingen.
De ontwikkeling begon met het Oud-Balinese koninkrijk en de Warmadewa-dynastie, en ging daarna verder met steeds sterkere banden tussen Bali en Java.
De komst van de Majapahit-invloed in de 14e eeuw werd vervolgens een belangrijk keerpunt dat veel elementen van de Balinese cultuur vormgaf.
Daarna ontstond het Koninkrijk Gelgel, dat zijn bloeitijd bereikte tijdens de periode van Dalem Waturenggong. Toen de macht van Gelgel verzwakte, viel Bali uiteen in een aantal koninkrijken zoals Klungkung, Badung, Mengwi, Gianyar, Karangasem, Bangli, Tabanan en Buleleng.
Aan het begin van de 19e en het begin van de 20e eeuw moesten deze koninkrijken het hoofd bieden aan de uitbreiding van de Nederlandse macht. De gebeurtenissen van de Puputan Badung in 1906 en de Puputan Klungkung in 1908 vormen een belangrijk onderdeel van het einde van het tijdperk van de traditionele politieke macht van de Balinese koninkrijken.
Toch is het erfgoed van de Balinese koninkrijken niet echt verdwenen.
Puri’s, tempels, tradities, kunst en verschillende gebruiken die zich sinds de koninkrijksperiode hebben ontwikkeld, vormen nog steeds een belangrijk onderdeel van het leven van de Balinese samenleving tot op de dag van vandaag.
