Bali is niet alleen rijk aan cultuur en natuur, maar heeft ook een verscheidenheid aan kenmerkende flora en fauna die een belangrijk deel vormen van de identiteit van het eiland. Variërend van planten die nauw verbonden zijn met het dagelijks leven tot zeldzame en beschermde dieren, elk heeft zijn eigen rol en verhaal.
Hieronder volgt de volledige lijst van de 6 meest bekende inheemse flora en 4 inheemse fauna van Bali, die de rijkdom van de natuur en het biologische erfgoed weerspiegelen dat moet worden bewaard en beschermd.
Flora
Melati Bali (Balinese Jasmijn)
Melati Bali heeft de wetenschappelijke naam Vallaris glabra en is een van de bekende bloeiende planten die vaak op Bali te vinden is. Deze plant wordt veel gebruikt als sierplant in tuinen, tempels (pura), hoteltuinen en villa-gebieden. Het belangrijkste kenmerk zijn de kleine witte bloemen met een zachte, geurige aroma, dat vaak wordt vergeleken met de geur van pandanbladeren. Deze geur is meestal het sterkst van de namiddag tot de avond, wat bijdraagt aan een rustige en koele sfeer in de omgeving.
Melati Bali dient niet alleen als tuinversiering, maar maakt ook deel uit van het kenmerkende tropische landschap van het eiland. De plant wordt vaak langs hekken, muren of pergola’s geplant, waardoor een natuurlijke en frisse indruk ontstaat die opgaat in de omgeving. De aanwezigheid ervan vult vaak de sfeer aan van traditionele Balinese erven en moderne gebouwen met een tropisch concept.
Melati Bali is een plant die gemakkelijk te onderhouden is. Hij groeit goed in gebieden met volle zon en een warm klimaat zoals op Bali. Eén keer per dag water geven is voldoende om de grond vochtig te houden. Regelmatig snoeien is ook nodig om de groei netjes te houden en de plant aan te moedigen om meer te bloeien. Vanwege het eenvoudige onderhoud en het aantrekkelijke uiterlijk, is Melati Bali een van de flora die vaak wordt gekozen om de schoonheid en het natuurlijke karakter van Bali te verrijken.
Majegau
Majegau heeft de wetenschappelijke naam Dysoxylum densiflorum en staat bekend als de flora-mascotte van de provincie Bali. Deze boom heeft een zeer belangrijke positie, niet alleen vanuit natuurlijk oogpunt, maar ook vanuit het culturele en spirituele oogpunt van de Balinese samenleving. Vanwege zijn hoge waarde wordt Majegau vaak beschouwd als een heilige en gerespecteerde boom.
Majegau-hout staat bekend als sterk, duurzaam en met een kenmerkende geur, waardoor het veel wordt gebruikt als bouwmateriaal voor heilige gebouwen, vooral voor Pura’s (tempels) en traditionele gebouwen. Daarnaast wordt het hout vaak gebruikt voor houtsnijwerk vanwege de fijne textuur en duurzaamheid. De economische waarde is ook vrij hoog, waardoor Majegau een van de belangrijke houtsoorten op Bali is.
In het traditionele en religieuze leven speelt Majegau ook een speciale rol. De stam wordt vaak gebruikt in de Manusa Yadnya-ceremonie, als symbool van zuivering en balans in het menselijk leven. Vanwege deze sterke filosofische betekenis en functie wordt Majegau niet alleen beschouwd als een gewone boom, maar als een deel van de identiteit en het culturele erfgoed van Bali. De aanwezigheid van Majegau als de flora-mascotte van de provincie Bali symboliseert de nauwe band tussen natuur, cultuur en het spirituele leven van de mensen op dit eiland.
Bunga Jempiring (Jempiring Bloem)
Bunga Jempiring heeft de wetenschappelijke naam Gardenia jasminoides en staat bekend als de mascotte van de stad Denpasar. Deze bloem is zeer nauw verbonden met het leven van de Balinese mensen vanwege haar schoonheid en kenmerkende geur. De kleur is puur wit met een elegante bloemvorm, terwijl de bladeren donkergroen, dik en glanzend zijn, waardoor de plant er altijd netjes en fris uitziet.
Het belangrijkste kenmerk van Jempiring is de zeer geurige en zachte aroma. De geur wordt vaak geassocieerd met heiligheid en rust, waardoor de bloem veel wordt gebruikt in verschillende offergaven (banten). De aanwezigheid van Jempiring in traditionele en religieuze ceremonies symboliseert schoonheid, oprechtheid en devotie.
Naast de spirituele functie is de Jempiring Bloem ook populair als sierplant in erven, tuinen en Pura-gebieden. Deze plant is gemakkelijk te herkennen en wordt vaak geplant omdat hij de omgeving kan verfraaien en tegelijkertijd een kalmerende natuurlijke geur afgeeft. Als mascotte van de stad Denpasar weerspiegelt Jempiring het karakter van de stad die schoon en mooi is, en die de Balinese culturele waarden in het dagelijks leven behoudt.
Salak Bali (Balinese Salakvrucht)
Salak Bali heeft de wetenschappelijke naam Salacca zalacca var. amboinensis en is een van de kenmerkende vruchten die zeer identiek is aan het eiland Bali. Deze salak is anders dan de meer algemeen bekende salak pondoh. Het belangrijkste kenmerk ligt in het dikkere vruchtvlees, met een kenmerkende textuur die een beetje masir (korrelig of zanderig) is bij het eten. Qua smaak heeft Salak Bali een unieke combinatie van zoet en wrang, wat een andere en gemakkelijk herkenbare sensatie geeft.
Deze vrucht is een van de leidende landbouwproducten van Bali en wordt veel verbouwd door de lokale bevolking. Salak Bali groeit zeer goed in het Sibetan-gebied, Karangasem Regency, dat bekend staat als het belangrijkste centrum van de salak-plantages. De bodem- en klimaatomstandigheden in dit gebied zorgen ervoor dat de kwaliteit van Salak Bali als goed en consistent wordt beschouwd, zowel wat betreft smaak als de grootte van de vrucht.
Naast directe consumptie wordt Salak Bali ook vaak verwerkt tot verschillende producten, zoals ingemaakte zoetwaren (manisan), dikke fruitpasta (dodol), en verwerkte dranken. De aanwezigheid van Salak Bali speelt niet alleen een rol als landbouwproduct, maar is ook een deel van de culinaire identiteit en de flora-rijkdom van Bali die tot op de dag van vandaag wordt behouden en ontwikkeld.
Kecemcem
Kecemcem heeft de wetenschappelijke naam Spondias pinnata en is een van de kenmerkende planten die vrij bekend is op Bali, vooral vanwege het gebruik in de culinaire traditie en de kruidengeneeskunde. De plant is algemeen bekend door de bladeren, die het hoofdingrediënt zijn voor een traditionele Balinese drank genaamd Loloh Cemcem.
Loloh Cemcem heeft een zeer kenmerkende en unieke smaak. De smaak is een combinatie van zuur, zout, zoet en een beetje pittig, waardoor het verfrissend en anders is dan algemene kruidendranken. Deze drank wordt meestal geconsumeerd om het lichaam te verfrissen en wordt verondersteld gezondheidsvoordelen te hebben, vooral om de spijsvertering te helpen en de immuniteit te behouden.
In de context van de Balinese flora is Kecemcem niet alleen een wilde of tuinplant, maar ook een deel van het Balinese culinaire culturele erfgoed dat tot op de dag van vandaag wordt bewaard. De plant groeit vaak rond huizen of in tuinen van de gemeenschap, is gemakkelijk te onderhouden en heeft een sterke traditionele waarde. De aanwezigheid van Kecemcem toont aan hoe de Balinese natuur op een natuurlijke en duurzame manier wordt gebruikt in het dagelijks leven van de bevolking.
Jeruk Bali (Balinese Pomelo)
Jeruk Bali heeft de wetenschappelijke naam Citrus maxima. Hoewel de naam “Jeruk Bali” is en deze vrucht inderdaad veel op Bali wordt gevonden, is de plant eigenlijk ook wijd verspreid in verschillende delen van Zuidoost-Azië. Desondanks is Jeruk Bali zeer nauw verbonden met de identiteit van Bali en wordt hij vaak beschouwd als een van de kenmerkende vruchten van dit gebied.
Het meest herkenbare kenmerk van Jeruk Bali is de grote omvang in vergelijking met andere citrussoorten. De schil van de vrucht is dik, heeft een ruwe textuur, en de binnenkant bevat helder gekleurd vruchtvlees met een frisse smaak. De combinatie van zoet en licht zuur maakt Jeruk Bali geschikt voor directe consumptie of als ingrediënt in verschillende verwerkte voedingsmiddelen en dranken.
Op Bali wordt Jeruk Bali vaak in tuinen of erven geplant en maakt het deel uit van het dagelijks leven van de bevolking. De aanwezigheid ervan dient niet alleen als fruitplant, maar vult ook de rijkdom van de Balinese flora aan, wat het tropische klimaat en de vruchtbaarheid van de bodem van het eiland weerspiegelt. Vanwege de opvallende grootte en het kenmerkende uiterlijk is Jeruk Bali een symbool van de natuurlijke overvloed en de rijke oogst op Bali.
Fauna
Jalak Bali (Balispreeuw)
Jalak Bali heeft de wetenschappelijke naam Leucopsar rothschildi en is aangewezen als de fauna-mascotte van de provincie Bali. Deze vogel is zeer zeldzaam en beschermd, waardoor zijn bestaan een belangrijk symbool is van dierenbescherming op Bali. De Balispreeuw staat ook bekend als een van de meest iconische vogels die alleen op dit eiland voorkomt.
Het kenmerkende uiterlijk van de Balispreeuw is duidelijk zichtbaar aan het zuiver witte verenkleed dat bijna zijn hele lichaam bedekt. Zwart is alleen te vinden aan de punten van de vleugels en staart, terwijl de oogleden helderblauw zijn en opvallend. Zijn elegante en contrasterende uiterlijk maakt deze vogel gemakkelijk herkenbaar en zeer uniek in vergelijking met andere vogelsoorten.
De Balispreeuw is een endemisch dier dat alleen kan worden gevonden in het westelijke deel van Bali, met name in het gebied van het Bali Barat Nationaal Park. Dit gebied is de natuurlijke habitat en tevens het centrum voor de bescherming van de Balispreeuw, waar inspanningen voor bescherming en fokkerij voortdurend worden geleverd om deze soort in stand te houden.
Anjing Kintamani (Kintamani Hond)
De Kintamani Hond heeft de wetenschappelijke naam Canis familiaris of Canis lupus familiaris en staat bekend als een inheemse Balinese hondenras dat internationaal is erkend. Dit ras is de trots van Bali vanwege zijn uniekheid die zich op natuurlijke wijze heeft gevormd en al lange tijd samenleeft met de lokale bevolking.
Het kenmerkende uiterlijk van de Kintamani Hond is te zien aan zijn stevige en proportionele houding. Zijn vacht is dik, vooral rond de nek of nek, lijkend op een manen, met een staart die naar boven krult. Naast zijn imposante verschijning staat deze hond ook bekend om zijn moedige, waakzame en zeer loyale aard aan zijn eigenaar, waardoor hij vaak wordt gebruikt als waakhond en gezelschapshond.
Zoals de naam al doet vermoeden, is de Kintamani Hond afkomstig uit het bergachtige gebied Kintamani, Bangli Regency. De koele bergomgeving zou zijn sterke fysieke en mentale karakter hebben gevormd. Tot op heden is de Kintamani Hond niet alleen een deel van het leven van de Balinese bevolking, maar ook een symbool van de lokale fauna dat wereldwijd wordt erkend en gewaardeerd.
Rusa Timor (Timorhert)
De Timorhert heeft de wetenschappelijke naam Rusa timorensis en is een beschermd dier in Indonesië. Op Bali is dit hert een belangrijk onderdeel van het natuurlijke ecosysteem, vooral in beschermde gebieden. Zijn aanwezigheid wordt bewaakt omdat de populatie klein is en hij een grote rol speelt bij het handhaven van het milieu-evenwicht.
Het belangrijkste leefgebied van de Timorhert op Bali is op Menjangan-eiland, een klein eiland dat nog steeds ongerept en rustig is. De naam “Menjangan” zelf is zelfs afgeleid van de aanwezigheid van deze herten, aangezien menjangan in het Balinees hert betekent. De Timorhert wordt vaak vrij rondlopend gezien in strandgebieden, graslanden en bossen op het eiland.
Menjangan-eiland maakt deel uit van het Bali Barat Nationaal Park, dat een centrum is voor de bescherming van verschillende zeldzame Balinese flora en fauna. De aanwezigheid van de Timorhert in dit gebied verrijkt niet alleen de biodiversiteit, maar is ook een kenmerkende natuurlijke attractie en versterkt de identiteit van Bali als een eiland dat geeft om het behoud van wilde dieren.
Harimau Bali (Balinese Tijger)
De Balinese Tijger had de wetenschappelijke naam Panthera tigris balica en was een van de dieren die ooit op het eiland Bali leefden. Helaas is deze tijger nu uitgestorven (extinct) en is hij niet meer in het wild te vinden. De Balinese Tijger is een belangrijk onderdeel van de fauna-geschiedenis van Bali en wordt vaak genoemd als een symbool van de wilde natuur van Bali in het verleden.
Qua grootte stond de Balinese Tijger bekend als de kleinste tijgersoort ter wereld. Hoewel zijn lichaam kleiner was dan dat van andere tijgers, was dit dier in die tijd nog steeds het toproofdier in zijn ecosysteem. Zijn aanwezigheid speelde destijds een belangrijke rol bij het handhaven van het natuurlijke evenwicht op Bali.
De Balinese Tijger werd rond de jaren 1930 uitgestorven verklaard, voornamelijk als gevolg van ongecontroleerde jacht en het verlies van zijn natuurlijke habitat door menselijke ontwikkeling. Tegenwoordig is de Balinese Tijger alleen te vinden in historische verslagen, oude foto’s en museumcollecties. Zijn uitsterven dient als een belangrijke herinnering aan de grote impact van menselijke activiteit op het behoud van wilde dieren.
