Heb je ooit door Bali gelopen, een lokale woonwijk betreden en gevoeld dat de sfeer compleet anders was? Het ontwerp is zeer kenmerkend, vol houtsnijwerk, grote poorten en de indeling van de tuin ziet er erg netjes uit. Nou, dat is allemaal niet alleen voor de esthetiek gebouwd, weet je. Het maakt allemaal deel uit van het concept van een Balinees traditioneel huis.
Traditionele huizen op Bali hebben een uniekheid die zelden in andere regio’s voorkomt. De gebouwen staan niet onder één groot dak zoals moderne huizen in het algemeen, maar zijn verdeeld in verschillende kleine paviljoens die elk hun eigen functie hebben binnen één complex.
Laten we de filosofie en unieke onderdelen van een Balinees traditioneel huis beter leren kennen via een informeel gesprek hieronder!
Hoofdfilosofie: Meer dan alleen een plek om te wonen
Voor de Balinese bevolking is het bouwen van een huis een kunst en kan niet zomaar worden gedaan. Er is een basisregel genaamd Asta Kosala Kosali, een traditionele architectuurrichtlijn vergelijkbaar met Feng Shui-principes. Deze regel bepaalt de indeling van gebouwen op basis van het spirituele kompas van de Balinese samenleving, namelijk de Kaja-richting (noord of richting de berg) en Kelod (zuid of richting de zee).
Daarnaast is de ruimtelijke indeling van een Balinees traditioneel huis gebaseerd op de Tri Hita Karana-filosofie. Deze filosofie leert over het onderhouden van een harmonieuze relatie tussen drie dingen: mensen met God, mensen met medemensen en mensen met de natuurlijke omgeving.
Dit concept wordt vervolgens vertaald naar de structuur van de tuinindeling genaamd Tri Mandala:
Utama Mandala: Het heiligste gebied, meestal gelegen in de Kaja-Kangin (Noord-Oost) richting voor familieaanbidding.
Madya Mandala: Een semi-privégebied in het midden voor dagelijkse activiteiten zoals slaapkamers en woonkamers.
Nista Mandala: Het achterste of buitenste gebied dat als minder heilig wordt beschouwd, meestal gebruikt voor de keuken, dierenverblijven of droogruimte voor kleding.
Kennismaken met de onderdelen van een Balinees traditioneel huis
Als je een Balinees traditioneel huiscomplex binnenkomt, zul je verschillende aparte gebouwen vinden. Hier is een lijst van gebouwen die je moet kennen:
Angkul-Angkul
Dit is de hoofdingang om het huiscomplex binnen te gaan. Het ziet eruit als een kleine tempel en heeft meestal een dak van droog gras of tegels. De functie is als ingang en als grens van het huiscomplex.
Aling-Aling
Zodra je door de Angkul-Angkul bent gegaan, zie je niet meteen de middelste tuin omdat deze wordt geblokkeerd door een kleine scheidingsmuur. Deze muur heet Aling-Aling. Op het eerste gezicht is de functie misschien om de privacy van de bewoners te behouden, zodat ze niet direct zichtbaar zijn van buitenaf. Spiritueel gezien wordt Aling-Aling echter verondersteld negatieve energie of boze geesten buiten het huis te houden.
Sanggah of Pamerajan
Dit is het familieaanbiddingsgebied in de noordoostelijke hoek van het huiscomplex (Utama Mandala). Binnen de Sanggah zijn er verschillende kleine heilige gebouwen of pelinggih. Hier verrichten alle familieleden dagelijkse gebeden en plaatsen ze offers.
Bale Manten
Bale Manten is een rechthoekig gebouw in het noordelijke deel. Dit gebouw heeft meestal een redelijk afgesloten kamer. De belangrijkste functie is als slaapkamer voor het gezinshoofd of ongetrouwde dochters. Dit gebouw is vrij formeel gemaakt en de positie wordt gerespecteerd in het huis.
Bale Dangin of Bale Gede
Gelegen in het oostelijke deel, is dit gebouw meestal een open paviljoen met houten pilaren. Het aantal pilaren kan acht (Bale Sakenem) of twaalf (Bale Gede) zijn. Deze plek is zeer multifunctioneel, variërend van een plek om te zitten en te ontspannen, een plek voor handwerk, tot een plek voor belangrijke traditionele ceremonies zoals het vijlen van tanden (Mepandes) of dodenceremonies.
Bale Dauh
Het tegenovergestelde van Bale Dangin, Bale Dauh ligt in het westelijke deel van het complex. Dit gebouw is ook open van ontwerp en wordt meestal gebruikt als ontvangstruimte voor gasten, een familiebijeenkomstplek of als slaapkamer voor tienerjongens.
Paon (Keuken)
Paon is de Balinese term voor keuken. Het ligt in het Nista Mandala-gebied, meestal in de zuidelijke of zuidwestelijke hoek. In een traditionele keuken kun je nog een houtgestookt fornuis vinden genaamd bungut paon. Naast het koken van dagelijkse maaltijden is Paon ook belangrijk voor het bereiden van benodigdheden voor religieuze ceremonies.
Jineng of Klumpu
Dit deel wordt steeds zeldzamer in stedelijke gebieden, maar is nog steeds gebruikelijk op het platteland. Jineng is een klein verhoogd gebouw met een uniek gebogen dak van stro. De belangrijkste functie is als graanschuur om de rijstoogst veilig te bewaren tegen ongedierte of schimmels.
Waarom zijn Balinese traditionele huizen zo bijzonder?
Een ding dat Balinese traditionele huizen zeer comfortabel maakt om in te wonen, is hun nabijheid tot de natuur. Omdat de gebouwen apart zijn en veel open ruimtes hebben, is de luchtcirculatie in het complex zeer soepel. De sfeer voelt koel aan, zelfs als het weer buiten heet is.
De gebruikte materialen zijn ook zeer milieuvriendelijk. Variërend van natuursteen, klei voor muren (pol-polan), kokoshout, tot bamboe en palmvezel voor daken. Samen met artistiek houtsnijwerk op houten pilaren en stenen muren, heeft elke hoek van het huis een hoge esthetiek die de ziel kalmeert.
Hoewel de tijden steeds moderner worden en veel mensen overstappen op minimalistische huisontwerpen, zijn de Balinese mensen er goed in om dit traditionele ruimtelijke concept in hun complexen te behouden. Dat was een korte introductie tot Balinese traditionele huizen. Het is erg interessant hoe een woning architectuur, natuurlijk comfort en spirituele waarden allemaal tegelijk kan combineren, nietwaar?
