Voor Balinezen is er een klein ritueel dat bijna elke dag wordt uitgevoerd, direct na het koken in de ochtend. Het ritueel heet Mebanten Saiban (ook vaak Ngejot of Yajna Sesa genoemd).
Als je naar Bali gaat en tussen 7 en 9 uur ’s ochtends voor de huizen van lokale bewoners loopt, zie je vaak kleine bakjes van bananenbladeren met wat rijst en bijgerechten op de vloer, op het fornuis of bij een waterbron.
Wat is nu de werkelijke betekenis achter deze eenvoudige gewoonte? Laten we er op een informele manier over praten!
Wat is Mebanten Saiban?
Letterlijk betekent Saiban “vers gekookt voedsel” of het eerste gekookte voedsel dat nog niet is aangeraakt (nog niet door iemand is gegeten).
Dus voordat het huishouden ontbijt, wordt een klein beetje van het vers gekookte voedsel “apart gezet” als offergave. Het bakje is heel eenvoudig, meestal gewoon een klein vierkant stuk bananenblad (tamas klein of ituk-ituk). De inhoud is wat er die dag wordt gekookt – als je rijst, waterspinazie en gebakken tofu kookt, wordt dat geofferd.
Diepe Betekenis Achter het Eenvoudige Ritueel
Hoewel het triviaal lijkt en maar 5 minuten duurt, heeft Mebanten Saiban een zeer diepe spirituele en sociale betekenis voor hindoes op Bali:
1. De Kleinste maar Meest Echte Dankbaarheid
Dit is een vorm van directe dank aan Ida Sang Hyang Widhi Wasa (God) in Zijn manifestatie als Dewi Sri (godin van vruchtbaarheid/rijst) en Dewa Brahma (god van vuur/keuken) omdat het gezin die dag nog kan eten. Balinezen geloven dat wat we vandaag eten een zegen is, dus het is alleen maar juist dat God er eerst van “proeft” via dit offer.
2. “Schulden” Aflossen aan de Natuur (Panca Yadnya)
Bewust of onbewust, wanneer we koken, doen we kleine “vernietiging” aan de natuur. We snijden groenten, plukken chili’s, steken vuur aan, gebruiken water en doden misschien zelfs per ongeluk mieren of kleine insecten tijdens het schoonmaken van de keuken.
Mebanten Saiban is een ritueel om deze kleine zonden te verzoenen (Bhuta Yadnya). We bedanken en verontschuldigen ons bij de natuurlijke elementen (aarde, water, vuur, lucht) die zich hebben opgeofferd voor ons voortbestaan.
3. Delen met Onzichtbare Wezens
In het Balinese hindoeïstische concept wordt het universum bewoond door sekala (zichtbare) en niskala (onzichtbare) wezens. Het saiban-offer dat op de vloer of in de tuin wordt geplaatst, is bedoeld voor de Bhuta Kala (krachten van de onderwereld of geesten rond het huis).
Het doel is nobel: eten delen. De logica is dat als de wezens rond het huis al “vol” zijn en goed worden begroet, ze de harmonie van ons huishouden niet zullen verstoren. Dit is een tastbare vorm van het concept Tri Hita Karana (het onderhouden van goede relaties tussen mens en natuur/omgeving).
Waar Wordt Dit Offer Geplaatst?
Gewoonlijk wordt het saiban-offer geplaatst op vitale plaatsen die verband houden met dagelijkse activiteiten thuis, bijvoorbeeld:
Pelinggih/Sanggah: Het heilige gebied van het huis (dank aan de manifestatie van God).
Keuken/Fornuis: Waar het vuur brandt (dank aan Dewa Brahma).
Waterbron/Put: Bron van schoon water (dank aan Dewa Wisnu).
Rijstopslag/Cikar: Bron van voedselvoorraden (dank aan Dewi Sri).
Voortuin/Huisingang: Waar mensen en andere wezens passeren, zodat het huis altijd veilig is.
Conclusie
Mebanten Saiban is een dagelijkse herinnering voor Balinezen om niet egoïstisch te zijn. Dit ritueel leert dat we voordat we onze eigen maag vullen, moeten denken aan God die ons levensonderhoud geeft, de natuur die voedsel ingrediënten levert, en andere wezens die de leefruimte met ons delen.
Het gaat niet om de grootte van het offer, maar om de consistentie van dankbaarheid die elke ochtend wordt getoond. Een mooie traditie die Bali harmonieus houdt, beginnend in de huiskeuken.
